Over ons

Onlangs was ik dood  

Door Huub Luijckx

Om 19:10 uur belt Martine 112. ‘Mijn man gaat dood, er moet nu iemand komen!’, maakt ze opgewonden duidelijk en noemt het adres. Omdat de telefoniste blijft informeren naar de situatie, herhaalt Martine enkele keren wanhopig haar boodschap, niet wetende dat er om 19:11 uur een melding is uitgegaan naar alle hulpdiensten. De telefoniste maant Martine tot kalmte.  

Het was donderdag 18 april 2024. De dag heb ik vanuit huis gewerkt, geen klant bezocht. ’s Morgens ben ik nog wel bij de medisch masseur langs geweest in verband met aanhoudende atypische pijnklachten in nek en beide armen. Mijn energie is lager dan gebruikelijk, want vanwege genoemde klachten zijn de nachten  kort, de slaap onderbroken. De dag heeft ook een bijzonder tintje want Milo is samen met Martine naar de  orthodontist geweest om zijn beugel na 2 jaar te laten verwijderen. Na thuiskomst hebben we zijn rechte en  stralende gebit bewonderd en een taartje gegeten. Martine blijft de rest van de dag thuis werken. Milo zal vanavond zijn training overslaan vanwege de toets morgen. 

Einde middag vraagt Martine of ik mee ga hardlopen. Ondanks een verminderde energie besluit ik mee te gaan. Dikwijls voel ik me fitter na het lopen, dus waarom nu niet. Zoals altijd lopen we samen op, maar  splitsen bij de Kromme Rijn omdat ik een grotere ronde loop. Echter, zo lang wordt ie niet, na enkele kilometers besluit ik langs de rivier terug te gaan. De batterij is leeg, de laatste kilometer zelfs in wandeltempo  gelopen. Als ik Martine tref wandelen we samen het laatste stukje naar huis. Daar zullen we koken en met een wijntje toosten op Milo’s beugelloze mond.  

Twee glazen wijn ingeschonken. Groente snijden lukt me niet. Nooit eerder die ervaring gehad. Ik heb altijd wel reserve, ook bij flinke vermoeidheid. Als ik Martine vertel dat het niet gaat, neemt ze het over en  zegt: ‘Ga anders even zitten, ik kook wel’. Ik pak mijn glas wijn en loop naar de bank. Eenmaal zittend zwelt een onbehaaglijk gevoel aan, het slokje wijn dat ik neem smaakt niet. Niet pluis, weet ik. Ik zet mijn glas terug en begeef me weer naar de keuken: ‘Het gaat echt niet goed’, zeg ik. Martine loopt met me mee terug richting bank. Dan zeg ik: ‘Je moet bellen’. Ik voel een donker, bedrukt gevoel aan de linkerzijde van mijn borstkas. In drie grijsgroene banen, aangezogen door een einder, verdwijnt mijn leven. Ik ben  stervensbewust. De bank breekt mijn val. 

Martine ziet me vallen, instrueert Milo om de buurvrouw te halen en belt 112. Ik zie al snel doodsbleek  en er komt schuim uit mijn mond. De buurvrouw arriveert snel en begint met hartmassage. Omdat ik half op de bank lig, vraagt ze Milo om ook haar man te halen. Samen trekken ze me naar de grond voor een effectieve hartmassage onder begeleiding van de telefoniste van 112. Via de app HartslagNu ontvangt een  stel van een paar huizen verderop, beiden arts, een oproep en snellen samen naar onze woning. Een buurtgenoot die ze onderweg tegenkomen, vragen ze snel de AED te halen die tegenover ons huis aan de  school hangt. Zover komt hij niet omdat de ambulance, die al in de buurt was, reeds arriveert. Het is dan  19:13 uur. De buurtgenoot helpt het personeel spullen mee naar binnen te dragen, waar het artsen-stel de  buurvrouw hebben afgelost en mij borstcompressies geven en beademen. De buurman heeft zich ontfermd over Milo die in de keuken is weggekropen en de helpende buurtgenoot ontfermt zich later over Martine,  die voortdurend bij me wil zijn. Spoedig zal de huiskamer vol staan met de overige hulpdiensten en vormen brandweerlieden een haag om Martine van mij af te schermen.  

Na het aansluiten van de AED blijkt sprake van ventrikelfibrilleren; er wordt geen bloed meer rondgepompt, mijn hart staat stil. Er zijn 9 schokken van het apparaat nodig om de circulatie weer op gang  te brengen. Ik ben dan bij bewustzijn en zie vaag een geüniformeerde vrouw die me, gebogen in mijn  richting, onderzoekend aankijkt. ‘Hoe gaat het Huub’, vraagt ze. ‘Gaat goed’, zou ik droogjes geantwoord  hebben. Er is een hap uit mijn geheugen. Ik constateer dat ik op de grond lig en dat er veel volk over de  vloer is. Wil eigenlijk de draad oppakken, koken, eten, toosten op Milo. Bewust ben ik slechts bij vlagen. 

Liggend op de brancard op de oprit van ons huis als Martine me snikkend een kus geeft en zegt: ‘Dag schatje,  ik hou van je’, voordat ik de Ambulance in word gereden. Het is dan 19:33 uur. En ook tijdens de rit, die verre van comfortabel is door een pijn op de borst en een overdruk zuurstofmasker op mijn mond en neus,  hoor ik af en toe wat, zoals de bestemming (het UMC Utrecht), maar ook: ‘Hij valt weg’. Dat er sprake is  van een ernstige medische situatie is me inmiddels duidelijk. 

Om 19:38 uur is de ambulance aangekomen bij het ziekenhuis. Ik hoor de stemmen van het zorgpersoneel dat me in snel tempo de spoedeisende hulp inrijdt. Als in een film zie ik het plafond voorbijschieten.  Eenmaal tot stilstand gekomen hoor ik meerdere stemmen om me heen. Er wordt snel gepraat, korte  instructies, antwoorden en in hoog tempo worden handelingen met me verricht. Een arts vraagt aan me hoe  het gaat. Ik benoem de pijn op mijn borst. ‘Daar gaan we iets aan doen’ zegt ie. Uit zijn woorden blijkt dat er een ingreep zal volgen. Ik heb geen besef van tijdsduur en raak geregeld weg. 

Vervolgens lig ik op de Hart-OK. Er worden dingen in gereedheid gebracht, zo blijkt uit het rumoer om me heen. Er is even consternatie, een gevraagd voorwerp in een laatje zou er niet liggen. Een medewerker  wil de voorbereidingen voor de ingreep in mijn lies treffen, de interveniërende cardioloog beslist anders. Ik  onderga het gelaten. Ik voel een koele vloeistof over mijn rechterpols en later een bewegend voorwerp dat door mijn ader glijdt ter hoogte van mijn schouder. Een man rechts van mij, kennelijk de interventionist, tuurt op een monitor tegenover hem. Hij praat (tegen mij?), maar ik neem maar deels waar en met tussenpozen. Aangekomen in het hartgebied hoor ik enige ernst in zijn stem als hij de oorzaak van mijn  hartstilstand vaststelt.  

Na de ingreep naar de CCU gebracht, de intensive care voor hartpatiënten. Martine is bij me. Een arts komt verslag doen, zijn gezicht verraadt ernst. Ik heb een groot infarct doorgemaakt, zo vertelt hij. Een voorliggende kransslagader aan het begin van mijn hart is volledig dichtgeslibd. Eenvatslijden. Er is een stent geplaatst dat het vat openhoudt, maar vanwege de ongunstige plaats van het infarct is een groot deel  van het hart geraakt. De linkerventrikelfunctie is slecht. Het is onzeker hoe het zich verder zal ontwikkelen.  Ik lig met plakkers aan de monitor, mijn bloeddruk wordt ieder kwartier automatisch gemeten en een kapje over neus en mond dringt zuurstof op. ‘Dit gaat niet over mij’, zou ik later zeggen, als zijnde mijn gedachten  op dat moment. Maar de eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat ik niet ten volle bewust van de situatie was.  Alsof ik me instinctmatig afsloot voor hetgeen ik op dat moment nog niet aan zou kunnen. Martine zal de  boodschap van de arts overbrengen in de wachtkamer verderop, gevuld met vrienden en familie die in allerijl  zijn opgetrommeld. Een loodzware opgave voor haar. 

Even later zie ik de gezichten van Eva en Sam, mijn uitwonende kinderen. Eva houdt mijn hand vast, ze spreekt lieve woorden. Sam staat ergens rechts van me en vindt het duidelijk moeilijk om me zo te zien liggen. Ook mijn broer is er en een aantal vrienden. Ik zie bedrukte gezichten. Dan zijn ze weer weg. Martine is er al de tijd met volle aandacht en liefde. Er wordt een soort ligstoel voor haar in gereedheid gebracht. Ik voel pijn, veel pijn. Het is later op de avond en ik zal de grote klok boven de deur ieder uur zien aanwijzen tot de volgende ochtend. 

Op de dag die volgt, kantelt het beeld. Ondanks de aanhoudende stijgende waardes van hartenzymen in mijn bloed, dat om de paar uur wordt afgenomen, voel ik me beter. De pijnstilling blijkt zijn werk te doen.  Martine is meer dan opgelucht als ik bij de verpleging om een plasfles XXL vraag. Mijn flauwe grappen zijn  nog nooit zo welkom geweest, vertelt ze later. In de middag blijkt uit een echocardiogram dat de  linkerventrikelfunctie is verbeterd; waar eerst de linkerkamer onsamenhangende bewegingen liet zien, is nu duidelijk sprake van een knijpbeweging. De pompkracht van mijn hart wordt als redelijk geduid. De triflow,  een adem-oefenapparaat met drie gekleurde balletjes die bij aanzuigen omhoog floepen, wordt me uitgereikt. Het oogt als een kinderspeeltje, maar het valt me niet mee om alle drie de balletjes in de lucht te brengen. Het levert in ieder geval een eerste vrolijke foto voor het thuisfront op. Een dag later loopt de arts, die kort  op de ingreep verslag kwam doen, binnen. Hij is aangenaam verrast door het optredende herstel en kijkt aanzienlijk minder ernstig. Ik mag na twee dagen van de CCU af, naar een verpleegafdeling met  hartbewaking.  

Daar lig ik samen met lotgenoot J. op een kamer. We dragen een kastje om de nek waaruit draden zijn  verbonden met plakkers op de borst. Zodoende kan de verpleegpost ons in de gaten houden. J. noemt het  onze haverzak. Als twee makke paarden schuifelen we een beetje op de afdeling rond. We hebben serieuze  gesprekjes, maar ook lol. De verpleging lacht soms mee, maar als we willen apenkooien stuiten we op ‘onbegrip’. Dat woord komt niet voor in de vocabulaire van de doorgaans veel jongere zorghelden. Voor  het eerst kan ik douchen, helemaal zelf, wel aangelijnd aan het kastje dat om het hoekje, droog aan een  haakje hangt. Stilaan krijg ik meer uitleg over wat er is gebeurd en wat dat mogelijk betekent. Er wordt een vochtbeperking opgelegd van 1 ½ liter per dag gezien mijn hartfalen. Weg kroegavonden. Driemaal daags  slik ik allerlei medicijnen, sommige met vrolijke kleurtjes. De vrolijkste heeft ook dat effect, maar blijkt zeer  verslavend. Die zal ik moeten afbouwen. De impact van mijn hartstilstand wordt meer en meer voelbaar. Ik voel me soms verdrietig, maar huilen gaat eigenlijk niet vanwege gekneusde borstribben. Een medisch  maatschappelijk werker, waar ik herhaaldelijk om heb verzocht, heeft me liefdevol aangehoord en uitleg  gegeven over wat ik doormaak en wat ik nog kan tegenkomen. Het geeft me enig houvast. Een  fysiotherapeut stelt vast dat ik stukjes zelf kan lopen waaronder een trap op en af en daarmee zelfredzaam  ben. 

Dus mag ik na vijf klinische dagen naar huis met een stabiele circulatie, maar wel verzwakt door het  incident en een verminderde conditie door de ‘bedrust’. De weg van afdeling naar auto leg ik af per rolstoel,  geduwd door Martine met een tussenstop bij de ziekenhuisapotheek. Met een grote papieren tas vol medicijnen op mijn schoot rijden we naar huis. Daar neem ik plaats op de bank, de bank die mijn val brak. In het vloerkleed zit nog een bloedvlek als herinnering aan het ongeval. De gebeurtenis van de voorgaande donderdag speelt af in mijn hoofd gevolgd door vragen. Wat als ik niet in het land had gewoond dat de  wereldranglijst aanvoert op het gebied van reanimatiezorg? Wat als Milo zijn beugel niet verwijderd zou worden die dag en mijn levenslief niet zou thuiswerken? Wat als Milo wel was gaan trainen? Wat als ik alleen  was gaan hardlopen in Amelisweerd en het noodlot eerder toesloeg? Wat als de ambulance niet in de buurt  zou hebben gereden?  

De eerste dagen thuis zijn gevuld met bezoek, van Sam en Eva, vrienden en familie, maar ook van de  ‘buurtengelen’. De ontbrekende puzzelstukjes van mijn onderbroken geheugen worden gelegd. Een besef van wat het voor me betekent dat ik aan een blijvende dood ben ontsnapt, is er nog niet. Lieve kaarten,  appjes en vele bossen bloemen stromen binnen, de aandacht voelt als een warm bad. Wandelen doe ik korte  stukjes, onder begeleiding van Martine, Eva of een vriend die aan komt waaien. Steeds een stukje verder. Trots kan ik op de stappenteller van de app met het hartje de vooruitgang lezen. Zwaardere lichamelijke  inspanning, een helling op of de trap op, is een rare gewaarwording. Alsof ik tegen een plafond aandruk; mijn hartslag wordt laag gehouden door de bètablokkers die ik slik. De eerste tijd vraag ik me voor het  slapengaan af of ik er de volgende dag nog zal zijn. De ochtenden erop ben ik blij verrast dat ik de nacht  ongeschonden ben doorgekomen. Overdag slapen is er niet bij; steevast schrik ik op zodra ik dreig in te  dommelen. Veel in mijn lijf voelt anders, vooral achter de gekneusde ribbenkast. Martine wijkt niet van mijn zij of schakelt oppas in als ze een enkele keer echt weg moet. Alles zal wennen. 

En alles went, gelukkig. Als de hartrevalidatie na enkele weken start, komt er meer vaste structuur in mijn  leven. Ik doe de dagelijkse boodschappen, kook, wandel, bezoek een museum en start voorzichtig met  hardlopen. De revalidatie beslaat 12 sessies fysieke training in het ziekenhuis. Ik besluit deze te verlengen  op eigen kosten om mijn herstel maximaal te bevorderen. De geboekte vakantie eind juli – begin augustus  in Californië laat ik aan me voorbijgaan; voor meerdaagse trekking in de ruige natuur van een nationaal park  is het nog te vroeg. Milo en Martine gaan na goed overleg twee weken samen. Daarna nemen Martine en ik de TGV naar Avignon, huren een auto en verblijven een week in de gîte bij onze vrienden H. en C. in de Drôme. De week ervoor is in het ziekenhuis vastgesteld dat de pompfunctie van mijn hart weer nagenoeg normaal is. Mijn intensieve trainen heeft vruchten afgeworpen. Op de fiets van H. beklim ik voor het eerst  weer een colletje, de Col de l’homme mort. Met tranen in de ogen en relatief gemak bereik ik de top. We  dopen de naam om tot Col de l’homme vivant. De Mont Ventoux, die we dagelijks vanaf het terras  bewonderen, laat ik dit jaar rustig liggen. Martine en ik genieten samen en komen tot rust na een  ‘enerverende’ periode. 

Met een zonnige midweek op Texel eind augustus waar ik Sam bezoek en Eva ook twee daagjes  langskomt, loopt de zomervakantie ten einde. Heerlijk om samen met mijn kinderen te zijn. Na een festivalweekeinde op Vlieland begin september, wat ik redelijk goed volhoud door meerdere rustmomenten  in te bouwen, begin ik aan het staartje van de hartrevalidatie: Een training stresshantering met vijf  thematische bijeenkomsten die me het nodige inzicht verschaffen in wat ik als stress ervaar en hoe ik daar  anders mee om kan gaan. Op eigen initiatief start ik ook met een 5 maanden durende basistraining Zen  meditatie. Is het mogelijk dat stress (de) reden is geweest voor mijn hartstilstand? Tenslotte had ik een uitstekende fysieke conditie, rookte al 20 jaar niet meer, at doorgaans gezond en waren er geen familiaire  aanknopingspunten. Wel was mijn ‘slechte’ cholesterol, kort voor het incident gemeten, wat hoger dan  normaal. Ervoer ik eigenlijk veel en/of langdurige stress voor mijn uitval? Wanneer is stress ongezond?  Vragen die ik stelde, maar waarop een antwoord niet eenvoudig te vinden is.  

Op zoek naar antwoorden vind ik veel troost en herkenning in de inleiding van ‘De Zin van het Leven’, een boek van Fokke Obbema, een lotgenoot die ook een hartstilstand heeft gehad. Een eenduidig antwoord op de vraag wat de zin van het leven is, of wat de betekenis is van mijn korte dood, haal ik niet uit de  opvolgende interviews in het boek. Ik houd het erop dat je vooral zin in je leven moet maken (zonder al te veel hedonisme) en dat het liefdevol verbonden zijn met anderen daarbij essentieel is. In mijn geval is dat  bovendien van levensbelang gebleken. Een enkele keer herlees ik de verpleegkundige verslagen in mijn medisch dossier van het ziekenhuis. Dan voel ik even compassie met mezelf en wordt bevestigd wat een  geluk ik heb gehad. Tranen vloeien. Een zekere houvast en uitdaging vind ik in het schrijven. Iets wat ik  altijd al heb willen doen, maar er nooit van is gekomen. In Frankrijk medio augustus werd ik midden in een  nacht wakker en diende zich een stroom van woorden aan voor een gedicht. Ik ben gaan zitten en schrijven  en doe dat vandaag de dag nog steeds, hoofdzakelijk gedichten. 

Stapsgewijs normaliseert mijn leven in de laatste maanden van 2024. Heb vertrouwen in mijn lijf tijdens  langere hardlooprondjes in het bos en bezoek weer een sauna. Ik kan volop genieten van de kleine dingen in het leven en ben positiever ingesteld, zo krijg ik van Martine terug. Maar er zijn ook mindere dagen, dan  hebben somberheid en onzekerheid de overhand. In oktober zet ik de eerste stap richting werk, blij en  tevreden dat ik ook weer wat kan bijdragen, al is het nog niet heel veel. Met de afronding van het actieve  herstelprogramma komt er meer ruimte voor bezinning op mijn leven en de toekomst. Dat roept nieuwe  vragen op. Heb ik me te veel laten leiden door wat zich aanbood, moet ik meer regie nemen, mijn eigen behoeften beter leren kennen en centraler stellen? Hoe wil ik het vervolg van mijn leven inrichten, kan ik  alles weer aan als voorheen, wil ik dat, moet ik andere keuzes maken? Vragen waarop ik tot op vandaag nog geen concrete antwoorden heb. Maar inzicht groeit. 

Zo denk ik dat ik mijn werk, zoals ik dat voor mijn hartstilstand deed, niet meer kan uitoefenen. In mijn  werk leg ik de lat hoog en zeg ik moeilijk nee bij een grote klantvraag. De laatste jaren klaagde ik geregeld  over de werkdruk die ik kon ervaren en haalde ik ook niet de bevrediging uit het werk als voorheen.  Geleidelijk aan groeit het besef dat ik me te vaak heb laten leiden door de behoeftes van anderen en te  weinig heb stilgestaan bij de vraag wat ik zelf wil. Vooralsnog heb ik behoefte aan ruimte en tijd voor  bezinning, ook ten aanzien van re-integratie. Mentaal voel ik niet meer helemaal de oude Huub. Mijn geheugen is minder, ik kan minder goed omgaan met prikkels en zoek vaker de afzondering. Er is, nu ik de dood heb aangekeken, iets in mij veranderd. Ik wil meer plezier en zingeving ervaren in werk en leven, zo  houd ik mezelf en anderen voor, maar weet vooralsnog niet zo goed wat en hoe.  

Een aantal dingen is me wel duidelijk nu het leven me hiernogmaals is gegeven. Er zijn mensen waar ik  zielsveel van hou, die van mij houden en die ik niet wil missen. Die naast me stonden en staan in deze  periode van mijn leven. Koester wat je al hebt. Kan zo op een tegeltje. En dat geldt natuurlijk ook voor het  leven zelf. Vandaar dat ik ernaar uitkijk om mijn verjaardag te vieren in februari 2025. Niet omdat ik dan de  leeftijd van 60 hoop te bereiken, beter gezegd 59 plus 1, maar omdat ik het leven wil vieren samen met  degenen om wie ik geef. Verder wil ik vrij baan geven aan de creativiteit die altijd al in mij borrelde. In de  twee jaren voor mijn hartstilstand heb ik met veel plezier cursussen gevolgd op theatergebied. Mijn ‘gekte’  moet de vrije loop en die kan ik goed kwijt in improvisatietheater. Daarnaast merk ik dat het schrijven, dat  ik van de zomer in Frankrijk heb opgepakt, me veel brengt. Het helpt me dingen beter te doorvoelen, scherper te formuleren en daagt me uit meer te geven, meer te laten zien. Stille getuige hiervan is deze  bundeling gedichten die ik graag deel met wie het lezen wil. Ik zie enorm uit naar deel II van mijn leven en  hoop vooral dat de mensen die ik liefheb hierin een belangrijke rol blijven spelen.